Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
Περισσότερα για τη Μαλλιόντα στην αρχαιότητα εδώ.  (ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΦΤΕΡΩΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥΣ – Φώτη Βασίλογλου)

Η ΦΥΣΗ

Η κοιλάδα της Μαλλιόντας
Η Μαλλιόντα, αγροτική τοποθεσία της περιφέρειας Μεσοτόπου,  διασχίζεται από δύο ποτάμια. Ο ποταμός που της έδωσε το όνομά του έχει τις πηγές του δυόμισι χιλιόμετρα περίπου βορειότερα, στον Άγιο Κωνσταντίνο.

Το 1548, σύμφωνα με οθωμανικά τεκμήρια, στη Μαλλιόντα κατοικούσαν εβδομήντα χριστιανικές οικογένειες και στην κοιλάδα λειτουργούσαν είκοσι επτά νερόμυλοι αξιοποιώντας τη δυναμική ενέργεια του νερού. Στο τέλος του 19^ου αιώνα λειτουργούσαν δώδεκα. 

Οι υδρόμυλοι άλεθαν δημητριακά, κυρίως σιτάρι κι έβγαζαν αλεύρι για οικιακή χρήση. Το 1927 λειτούργησε στον Μεσότοπο πετρελαιοκίνητος αλευρόμυλος, φέρνοντας αλλαγή στην άλεση. Στην Κατοχή οι υδρόμυλοι απέκτησαν ένα πρόσκαιρο πλεονέκτημα, λόγω έλλειψης πετρελαίου. Ο εμφύλιος πόλεμος (1947-1948) σήμανε την παύση και τη βίαιη ερήμωσή τους. Ξαναλειτούργησε μόνο ένας, που έκλεισε οριστικά το 1955-1956.

Η κοιλάδα, με τα πλούσια περιβόλια και τα οπωροφόρα δέντρα, έσφυζε από ζωή μέχρι την δεκαετία του ’50. Τις επόμενες δεκαετίες όλο και λιγότεροι ζευγάδες έσπερναν σιτάρι. Όλο και λιγότερες νοικοκυρές ζύμωναν. Σήμερα οι «ξωχάρηδες» ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία, τη μελισσοκομία, τις ελιές και τα μικρά περιβολάκια τους. Οχτώ υδατόπυργοι στέκουν ακόμα αγέρωχοι, μαρτυρώντας την ιστορία…

Πώς γίνεται το ψωμί;
Παλιά, το ψωμί δεν το αγόραζαν. Το έφτιαχναν στο σπίτι, ζυμώνοντας αλεύρι και νερό. Μετά έψηναν τα ψωμιά στον σπιτικό φούρνο με ξύλα.

Από πού αγόραζαν το αλεύρι;
Δεν το αγόραζαν, το έφτιαχναν. Για να γίνει πρέπει να αλεστεί το σιτάρι καλά, μέχρι να γίνει σκόνη.

Και ποιος ξέρει να το κάνει;
Αυτή τη σκληρή και δύσκολη  δουλειά την έκαναν οι μυλωνάδες μέσα στους υδρόμυλους.  Στη Μαλλιόντα, εκατό χρόνια πριν, υπήρχαν δώδεκα υδρόμυλοι.

Οι 12 μύλοι της Μαλλιόντας τον 20ό αιώνα

1. Μυλέλ(ι) του «Σάμπουρλα»
2. «Υδρόμυλος Μαλλιόντας»-πρώην Μύλος «Κουτσ’νουγέν(ι)»
3. Θέση Μύλου Σωκράτη Γνήσιου
4. Μύλος του «Καμτσή»
5. Μύλος του «Τσούλ(ι)»
6. Μύλος του «Μουρουδέλ(ι)»
7. Μύλος του «Σιτσάν»
8. Μύλος του «Κουρλή»
9. Μύλος του «Μανωλίκα»
10. Μύλος του «Βαλλιντόμ’»,
11. Μύλος του «Καρέκου»
12. Μύλος της «Δαφνούλας»

ΥΓ: Οι ονομασίες των υδρόμυλων άλλαζαν διαχρονικά ανάλογα με τους ιδιοκτήτες  ή τους μυλωνάδες τους. Η παρούσα ονοματολογία αφορά την περίοδο της δεκαετίας του 1940.

Περισσότερα για Μαλλιόντας ποταμός εδώ. (ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΦΤΕΡΩΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΛΑΔΑ ΜΕ ΤΟΥΣ ΝΕΡΟΜΥΛΟΥΣ – πηγή: Φώτη Βασίλογλου)