ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΩΝ

Το ραντεβού ήταν νωρίς, επτά το πρωί, στη στροφή του Βούρκου. Χαράματα, αν σκεφτείς πως ήταν την επομένη της Παναγίας, 16 Αυγούστου 2020. Άλλα χρόνια, προ covid, μπορεί ακόμα να μην είχαμε κοιμηθεί, από τα όργανα του πανηγυριού. Αυτή τη φορά πάντως, εφτά ακριβώς ήμασταν όλοι εκεί, πενήντα περίπου χωριανοί και φίλοι. «Περίπατος στη Μαλλιόντα» ήταν η πρόσκληση, μία ευκαιρία για να βάλουμε τα μποτάκια μας και να περιηγηθούμε στον καταπράσινο αυτόν τόπο που χιλιάδες φορές τον έχουμε περάσει, πηγαίνοντας και γυρνώντας απ’ την Ερεσό, μα πόσες τον έχουμε περπατήσει; Αυτή η ευκαιρία λοιπόν δε χάνεται.

Αφορμή για τον περίπατο ήταν τα έργα της ανακατασκευής του παλιού νερόμυλου στη Μαλλιόντα, του Μύλου Καταχανά, όπως τον έχουμε πλέον μάθει όλοι. Ο Σύλλογός μας έχει αναλάβει το έργο να του δώσει πάλι πνοή και ο περίπατος ήταν μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να δούμε από κοντά πώς ξαναζωντανεύει ένας παλιός νερόμυλος, και μάλιστα από τους πλέον ειδικούς: την πρόεδρο του Συλλόγου, Γιώτα Πλωμαρίτου, που μας αφηγήθηκε το ιστορικό της σπουδαίας αυτής πρωτοβουλίας, και την επιβλέπουσα του έργου και αρχιτεκτόνισσα του ΕΜΠ Ιωάννα Βαλλίνα.

Μετά το πρωινό κέρασμα με αμυγδαλωτό και χαχλούδα, με τα αυτοσχέδια μπατόν από αρνατίκο ανά χείρας, χωριστήκαμε σε δύο ομάδες για την εξερεύνηση της γύρω περιοχής. Η μία ομάδα με επικεφαλής τον Φώτη Βασίλογλου κάναμε μία όμορφη βόλτα μέσα στα μποστάνια μέχρι το ωραίο αλώνι, ρουφώντας παράλληλα τις αφηγήσεις του Φώτη σαν να ’ταν γάργαρο νερό μαλλιοντίσιο!

Η δεύτερη ομάδα, με τα πιο… γερά πνευμόνια, ακολούθησε τον Ανδρέα Πίτσα, πρόεδρο του τοπικού συλλόγου «Μαλλιόντα», για μία μακρύτερη διαδρομή μέχρι και το εκκλησάκι του Αγίου Κωνσταντίνου.

Ο επίλογος γράφτηκε με σπιτικό ούζο και μεζέδες στο φιλόξενο ντάμι του «Μπότη», Παναγιώτη Βογιατζή, ο μοναδικός μόνιμος κάτοικος (χειμώνα καλοκαίρι) της Μαλλιόντας, ανανεώνοντας το ραντεβού μας για την επόμενη εξερεύνηση.

Γιάννης Μιχαήλ Μαντάς – 2020

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Νερό, πηγή ζωής – 2019

Το νερό. Οι άνθρωποι το απεικόνισαν, το ύμνησαν, το θεοποίησαν και το εξύψωσαν ως παντοτινό σύμβολο της ζωής. Άλλωστε, η ζωή στη Γη δημιουργήθηκε στο νερό και μέσα στην υδάτινη αγκαλιά του πολλαπλασιάστηκε και εξελίχθηκε πριν βγει στη στεριά. Και έκτοτε όλο το ζωικό βασίλειο γύρω από το νερό στήνει το ενδιαίτημά του, τον πολιτισμό του και βασίζει στο νερό την ύπαρξή του όλη.

Η εκδήλωση του Συλλόγου «Νερό, πηγή ζωής» στις 13 Απριλίου 2019 πραγματοποιήθηκε με εξαιρετική επιτυχία και μεγάλη προσέλευση κόσμου.

Ο Πάνος Βαλαβάνης, καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών, άνοιξε τη βραδιά θέτοντας το ερώτημα «γιατί ασχολούμαστε με το παρελθόν και πώς ένα μνημείο περασμένων εποχών συγκινεί και ενδιαφέρει;» για να δώσει την απάντηση ότι η αναφορά στο παρελθόν μάς συνδέει με τις ρίζες του ανθρώπινου πολιτισμού. Συμβάλλει στην αυτογνωσία και στον επανακαθορισμό των αξιών και της πορείας της σύγχρονης κοινωνίας. Ένα μνημείο άλλωστε είναι από μόνο του αυταξία.

Αρχαίοι υδρόμυλοι

Στη συνέχεια το λόγο έλαβε η Λαμπρινή Χιώτη, Αρχαιολόγος, MSc Προστασία Μνημείων ΕΜΠ, Δρ. Κλασικής Αρχαιολογίας Παν/μίου Αθηνών, που στην ομιλία της είπε ότι ο υδρόμυλος ήταν σε χρήση κατά τους αρχαίους χρόνους, ήδη κατά τον 1ο αι. π.Χ. Η εφεύρεσή του υπήρξε σημαντική για την εξέλιξη των αλεστικών μέσων, καθότι με τον υδρόμυλο αντικαταστάθηκε για πρώτη φορά η μυϊκή δύναμη, είτε ανθρώπου, είτε ζώου, με μια φυσική δύναμη, αυξάνοντας και την παραγωγική ικανότητα. Οι υδρόμυλοι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) τους ρωμαϊκούς ή κατακόρυφους, δηλ. αυτούς που έχουν τη φτερωτή –τον τροχό που περιστρέφεται από τη ροή του νερού– τοποθετημένη κατακόρυφα και β) τους ανατολικούς ή οριζόντιους, δηλ. αυτούς που έχουν τη φτερωτή τοποθετημένη οριζόντια. Το συγκρότημα της Μαλλιόντας αποτελείται από τουλάχιστον δώδεκα μύλους, που έχουν τη φτερωτή οριζόντια και ήταν σε χρήση κατά το 19ο αιώνα.

Νερόμυλοι Μαλλιόντας

Ο Γιώργος Βασίλας «ζωντάνεψε» τη Μαλλιόντα του 1548, μια σφύζουσα από ζωή περιοχή· ήταν οικισμός με 70 νοικοκυριά και 27 νερόμυλους που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής Μεσοτόπου και των γειτονικών χωριών. Τα αλεστικά ήταν κατά κανόνα σε είδος, ενώ τα βράδια η Μαλλιόντα αντηχούσε από τις κεφάτες παρέες που διανυκτέρευαν στους μύλους περιμένοντας το άλεσμα. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής οι 12 μύλοι δούλευαν ασταμάτητα συμβάλλοντας στην επιβίωση των κατοίκων. Στον εμφύλιο με τη δικαιολογία ότι τροφοδοτούσαν τους αντάρτες δόθηκε εντολή, όχι μόνο άμεσης διακοπής της λειτουργίας, αλλά και αφαίρεση της στέγης των μύλων. Αυτό ήταν και το οριστικό τέλος των μύλων της Μαλλιόντας μετά από πολλούς αιώνες. Άλλωστε υπήρχε στο Μεσότοπο ο πετρελαιοκίνητος μύλος του Κωστάκη Βουδούρη που κάλυπτε πλέον τις ανάγκες. Οι μύλοι στο έλεος των καιρικών συνθηκών και του χρόνου δεν άργησαν να ερειπωθούν.

Μεσότοπος και νερό

Στο σημείο αυτό της βραδιάς προβλήθηκε απόσπασμα συνέντευξης του πρώην κοινοτάρχη Μεσοτόπου, Λουκά Κοντού, που περιέγραψε πώς έκαναν πραγματικότητα το τεράστιας δυσκολίας έργο ύδρευσης του χωριού από την πηγή του Αγ. Κων/νου το 1975. Στη συνέχεια ο Φώτης Βασίλογλου μας δίνει το χρονικό ύδρευσης του χωριού. Ο Μεσότοπος στις αρχές του 20ού  αιώνα, με 350 χριστιανικές και 40 μουσουλμανικές  οικογένειες εξυπηρετούνταν από 12 βρύσες (ντασμάδες) και  13 δημόσια πηγάδια. Το 1955 η Κοινότητα με πρόεδρο το Νίκο Γωγή αξιοποίησε την πηγή του Πάλιουρα, έφτιαξε δεξαμενή στα Πλακιά και λειτούργησε για πρώτη φορά δίκτυο σωλήνων ύδρευσης στο χωριό. Τότε φτιάχτηκαν δημόσιες βρύσες ανά γειτονιά, που έτρεχαν νερό μια ώρα την ημέρα! Οι ουρές ήταν μεγάλες, το  νερό δεν έφτανε… Το χωριό έλεγε το νερό-νεράκι, ώσπου το 1974 η Κοινότητα με πρόεδρο το Λουκά Κοντό είχε το όραμα και τη βούληση να δώσει λύση στο πρόβλημα της ύδρευσης φέρνοντας νερό από την πηγή του Αγ. Κωνσταντίνου 8 χμ. μακριά, απ’ τα οποία τα 2 μέσα σε ένα ιδιαίτερα δύσκολο τοπίο. Το νερό έτρεξε στο χωριό στις 24 Ιουνίου του 1977. Έκτοτε το δίκτυο ύδρευσης εκσυγχρονίστηκε, ενώ ο διπλασιασμός των αναγκών ύδρευσης του χωριού αντιμετωπίστηκε με γεώτρηση. Σήμερα το χωριό το καλοκαίρι καταναλώνει 200-250 κυβικά την ημέρα.

Ο Σύλλογός μας χαιρέτισε με καμάρι τον ερχομό του νερού και τα επόμενα χρόνια γίνεται μπροστάρης στην ύδρευση του Ταβαριού. Το καλοκαίρι του 2011 ο Σύλλογος σε ειδική εκδήλωση τιμά το έργο του νερού του Άγιου Κων/νου με τους πρωτεργάτες παρόντες. Το να φέρουν το νερό σκάβοντας βουνά και λαγκάδια, ήταν ένα σύγχρονο έπος, που θα θυμίζει πάντα τη θέληση, το πείσμα, τη συλλογικότητα αλλά και την αξιοσύνη των Μεσοτοπιτών.

Το όραμα, η δράση και η προοπτική

Η πρόεδρος του Συλλόγου, κα Γιώτα Πλωμαρίτου, πήρε το λόγο ανακοινώνοντας επισήμως την ένταξη της αποκατάστασης του μύλου Καταχανά στη χρηματοδότηση του προγράμματος Leader.

Η πρόεδρος τόνισε  τη συναίσθηση της ευθύνης που φέρει ο Σύλλογος, τόσο για την σωστή κατασκευή, με διαφάνεια, με σωστή διαχείριση του κονδυλίου, τηρώντας τους κανονισμούς και τις μελέτες, όσο κυρίως για την υλοποίηση της δράσης ώστε να στοχεύει το μέλλον. Το στοίχημα, είπε, είναι να εμπνευστούν οι νέοι και τα παιδιά από τις στοχευμένες εκπαιδευτικές, μορφωτικές και περιβαλλοντικές δράσεις στο σημείο με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών. Ο υδρόμυλος, συνέχισε, πρέπει να λειτουργεί ως ένα ζωντανό κύτταρο που θα παράγει πολιτισμό. Με την ανάπτυξη ποικίλων δράσεων για όλες τις ηλικίες. Με την ανάδειξη της ιδιαίτερης φυσιογνωμίας της Μαλλιόντας. Με τη σύνδεσή του στο ευρύτερο πλαίσιο των μύλων. Με το αγκάλιασμά του από όλους τους φορείς του χωριού. Με τη συνεργασία με τα άλλα μουσεία της Δυτικής Λέσβου, όπως το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας. Και φυσικά με την κινητοποίηση όλου του συλλογικού και μεσοτοπίτικου δυναμικού σ΄ ένα πνεύμα ενότητας και προσφοράς. Και ολοκλήρωσε ευχόμενη «Καλή δύναμη!».

Άντζελα Κοντού – Φύλλο 253 – εφημερίδα «Μεσοτοπίτικα Νέα»

Μάρτιος-Απρίλιος 2019